ส่องโอกาสไทยท่ามกลางวิกฤตสงครามตะวันออกกลาง

หลังเกิดสงครามใหญ่ในตะวันออกกลาง พื้นที่ขัดแย้งถึงแม้จะอยู่ไกลจากประเทศไทย แต่แน่นอนว่าคงไม่สามารถเลี่ยงผลกระทบที่จะเกิดขึ้นได้

อย่างไรก็ตาม หลังการประชุมร่วมกันของผู้มีอำนาจในไทย ประโยคหนึ่งที่ได้ยินจากปากผู้นำอย่างนายกรัฐมนตรีอนุทิน อนุทิน ชาญวีรกูล และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง เอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ คือคำพูดที่ว่า “ทุกวิกฤตมีโอกาส” และจะเร่งหาโอกาสเพื่อฉกฉวยสร้างผลประโยชน์ให้ประเทศ

คำถามคือ “โอกาส” มีจริงไหม

ระหว่าง“โอกาส” กับ “ผลกระทบ” ประเทศไทยจะได้รับอะไรมากกว่ากัน ซึ่งเราได้รวบรวม “โอกาส” ที่มองเห็น และ “ผลกระทบ” ที่รออยู่เบื้องหน้าไว้ดังนี้

สงครามเขย่า “ภูมิรัฐศาสตร์พลังงาน”

ตะวันออกกลางคือหัวใจของอุปทานน้ำมันโลก ความตึงเครียดใด ๆ ที่กระทบเส้นทางขนส่ง โดยเฉพาะช่องแคบฮอร์มุซ ย่อมสะเทือนราคาน้ำมันในตลาดโลกทันที เมื่อราคาพลังงานผันผวน ผลกระทบจะส่งผ่านต้นทุนการผลิต เงินเฟ้อ อัตราดอกเบี้ย และกระแสเงินทุนเคลื่อนย้ายทั่วโลก

ประเทศไทยในฐานะ “ผู้นำเข้าน้ำมันสุทธิ” จึงหลีกเลี่ยงผลกระทบโดยตรงไม่ได้ แต่ในอีกด้านหนึ่ง ความปั่นป่วนของห่วงโซ่อุปทานโลกกลับเปิดพื้นที่ใหม่ให้ประเทศที่มีเสถียรภาพทางการเมืองและเศรษฐกิจเข้ามารับบทบาทมากขึ้น

โอกาสทางเศรษฐกิจของไทย

1. โอกาสจากการย้ายฐานการผลิต (Supply Chain Diversification)

เมื่อบริษัทข้ามชาติในสหรัฐฯ และยุโรปต้องลดความเสี่ยงจากภูมิภาคตะวันออกกลางและพื้นที่ขัดแย้ง การกระจายฐานการผลิตมายังเอเชียตะวันออกเฉียงใต้จะเร่งตัวขึ้น ไทยมีจุดแข็งด้านโครงสร้างพื้นฐาน โลจิสติกส์ และห่วงโซ่อุตสาหกรรมครบวงจร โดยเฉพาะยานยนต์ อิเล็กทรอนิกส์ และอาหาร

หากรัฐบาลเร่งมาตรการจูงใจการลงทุน (BOI) พร้อมเร่งรัดโครงการเขตเศรษฐกิจพิเศษ EEC ไทยอาจดึงเม็ดเงินลงทุนที่ต้องการ “พื้นที่ปลอดภัย” ทางภูมิรัฐศาสตร์ได้มากขึ้น

2. โอกาสในภาคเกษตรและอาหาร

ความขัดแย้งในตะวันออกกลางอาจกระทบการผลิตและขนส่งอาหารในบางประเทศผู้นำเข้า เมื่อความไม่แน่นอนเพิ่มขึ้น ประเทศคู่ค้าจะมองหาแหล่งนำเข้าที่มีเสถียรภาพ

ไทยในฐานะ “ครัวของโลก” มีโอกาสเพิ่มส่วนแบ่งตลาดสินค้าเกษตร อาหารฮาลาล และสินค้าแปรรูป โดยเฉพาะในกลุ่มประเทศอาหรับที่ต้องกระจายความเสี่ยงจากคู่ค้าหลัก

3. โอกาสจากการเร่งเปลี่ยนผ่านพลังงาน

ราคาน้ำมันที่ผันผวนจะกระตุ้นให้หลายประเทศเร่งลงทุนพลังงานหมุนเวียน ไทยสามารถใช้จังหวะนี้ผลักดันอุตสาหกรรมพลังงานสะอาด แบตเตอรี่ และยานยนต์ไฟฟ้า หากเชื่อมโยงกับยุทธศาสตร์ Net Zero อย่างจริงจัง จะเป็นโอกาสยกระดับโครงสร้างเศรษฐกิจในระยะยาว

4. โอกาสจากบทบาท “พื้นที่เป็นกลาง”

ไทยมีความสัมพันธ์ทางการทูตที่ดีทั้งกับโลกตะวันตกและประเทศตะวันออกกลาง หากบริหารบทบาทเชิงสมดุลได้ ไทยอาจกลายเป็นศูนย์กลางเจรจาธุรกิจ การเงิน และโลจิสติกส์ของภูมิภาคในช่วงที่โลกแบ่งขั้วชัดขึ้น

ผลกระทบที่ไทยต้องเผชิญ

แม้มีโอกาส แต่แรงกระแทกทางเศรษฐกิจมีนัยสำคัญ

ผลกระทบทางตรง

1. ราคาน้ำมันและเงินเฟ้อ

ไทยนำเข้าน้ำมันเป็นหลัก ราคาที่พุ่งสูงจะดันต้นทุนขนส่งและการผลิต เพิ่มแรงกดดันเงินเฟ้อ และอาจทำให้การดำเนินนโยบายการเงินตึงตัวขึ้น

2. ต้นทุนภาคอุตสาหกรรม

อุตสาหกรรมปิโตรเคมี พลาสติก และขนส่งจะเผชิญต้นทุนสูงขึ้น กระทบความสามารถแข่งขันในการส่งออก

ผลกระทบทางอ้อม

1. ความผันผวนตลาดการเงิน

หากความขัดแย้งยืดเยื้อ เงินทุนอาจไหลเข้าสินทรัพย์ปลอดภัย ค่าเงินบาทอาจผันผวน ส่งผลต่อภาคส่งออกและตลาดทุน

2. การชะลอตัวของเศรษฐกิจโลก

หากสงครามขยายวงกว้าง เศรษฐกิจโลกอาจชะลอตัว กระทบคำสั่งซื้อสินค้าไทย โดยเฉพาะตลาดหลักใน สหรัฐอเมริกา และยุโรป

3. ภาคการท่องเที่ยว

แม้ไทยไม่ได้อยู่ในพื้นที่ขัดแย้ง แต่ความไม่แน่นอนระดับโลกอาจทำให้นักท่องเที่ยวชะลอการเดินทาง โดยเฉพาะนักท่องเที่ยวจากตะวันออกกลาง

วิกฤตครั้งนี้เป็น “บททดสอบเชิงโครงสร้าง” ของเศรษฐกิจไทย มากกว่าจะเป็นเพียงแรงกระแทกระยะสั้น

หากไทยเพียงตั้งรับกับราคาน้ำมันและเงินเฟ้อ โอกาสจะหลุดลอย แต่หากใช้จังหวะนี้เร่งปฏิรูปพลังงาน ดึงดูดการลงทุน และวางตำแหน่งประเทศในฐานะศูนย์กลางเศรษฐกิจที่มั่นคงในภูมิภาค คำกล่าวที่ว่า “ทุกวิกฤตมีโอกาส” จะไม่ใช่เพียงคำปลอบใจ แต่จะกลายเป็นยุทธศาสตร์ที่สร้างความได้เปรียบเชิงโครงสร้างให้ไทยในระยะยาว

โจทย์สำคัญจึงไม่ใช่ “สงครามจะจบเมื่อไร”

แต่คือ “ไทยจะปรับตัวเร็วแค่ไหน ก่อนที่โอกาสจะตกเป็นของประเทศอื่น”