5 โจทย์ใหญ่ หลังปิดฉากประชุม IMF-ธนาคารโลก "คำประกาศจะเปลี่ยนเป็นผลงานได้จริงหรือไม่"

การประชุมประจำปี IMF-ธนาคารโลกปิดฉาก ย้ำฟื้นเสถียรภาพการคลัง คุมความเสี่ยงเศรษฐกิจโลก เร่งลงทุนเอกชน พร้อมรับมือ AI และอาชญากรรมทางการเงิน ขณะที่ไทยเสนอ Bangkok Dialogue Notes เป็นแนวทางความร่วมมือระหว่างประเทศ ต้องติดตามต่อว่าข้อสรุปจะนำไปสู่มาตรการและผลลัพธ์จริงได้มากน้อยเพียงใด

การประชุมประจำปีของกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) และกลุ่มธนาคารโลก (World Bank Group: WBG) ซึ่งจัดขึ้นที่กรุงเทพฯ ระหว่างวันที่ 12-18 ตุลาคม 2569 สิ้นสุดลงแล้ว โดยมีประเด็นสำคัญตั้งแต่แนวโน้มเศรษฐกิจโลก ความเสี่ยงด้านหนี้และเงินเฟ้อ การลงทุนเพื่อสร้างงาน ผลกระทบจากเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) ไปจนถึงการป้องกันอาชญากรรมทางการเงินในยุคดิจิทัล

ผลการประชุมครั้งนี้มีทั้งแถลงการณ์ระดับนโยบายของคณะกรรมการการเงินและการเงินระหว่างประเทศ (IMFC) และข้อเสนอที่ประเทศไทยจัดทำขึ้นในฐานะเจ้าภาพ อย่างไรก็ตาม การประกาศแนวทางหรือการเห็นพ้องในหลักการไม่ได้หมายความว่าทุกประเทศมีพันธกรณีต้องดำเนินมาตรการเหมือนกันทั้งหมด การติดตามผลจึงต้องแยกให้ชัดระหว่างสิ่งที่ประกาศไว้ สิ่งที่มีโครงการรองรับ และผลที่เกิดขึ้นจริงหลังการประชุม

เศรษฐกิจโลกยังรับมือได้ แต่ห้ามประมาท

หนึ่งในข้อสรุปสำคัญจากการประชุม IMFC เมื่อวันที่ 16-17 ตุลาคม คือ เศรษฐกิจโลกยังแสดงความสามารถในการรับมือกับแรงกระแทกได้ แต่ยังมีความเสี่ยงสูงจากสงคราม ความขัดแย้งระหว่างประเทศ ความตึงเครียดทางการค้า ราคาพลังงาน และความไม่แน่นอนของเศรษฐกิจโลก

ที่ประชุมเตือนว่า ความขัดแย้งและการหยุดชะงักของเส้นทางการค้าอาจส่งผลต่อความมั่นคงด้านพลังงานและอาหาร รวมทั้งเพิ่มแรงกดดันต่อเงินเฟ้อและต้นทุนการดำเนินธุรกิจ โดยเฉพาะประเทศที่มีข้อจำกัดด้านการคลังและต้องพึ่งพาการนำเข้าพลังงาน

ข้อเสนอสำคัญคือ รัฐบาลควรจัดทำแผนการคลังระยะกลางที่น่าเชื่อถือ เพื่อสร้างความสามารถในการรองรับวิกฤตในอนาคต ควบคู่กับการดูแลประชาชนกลุ่มเปราะบาง และไม่ลดทอนการลงทุนที่ช่วยเพิ่มศักยภาพการเติบโตทางเศรษฐกิจ

ประเด็นที่ต้องติดตามต่อจากนี้ คือ ประเทศสมาชิกจะปรับแผนการคลังและมาตรการรับมือความเสี่ยงอย่างไร และมาตรการเหล่านั้นจะช่วยลดผลกระทบต่อประชาชนและภาคธุรกิจได้จริงหรือไม่

หนี้สาธารณะและต้นทุนการเงิน กดดันประเทศกำลังพัฒนา

อีกประเด็นที่ได้รับความสนใจคือ ภาระหนี้และต้นทุนการกู้ยืมที่เพิ่มขึ้น ซึ่งจำกัดความสามารถของประเทศกำลังพัฒนาในการจัดสรรงบประมาณเพื่อการศึกษา สาธารณสุข และการลงทุนที่จำเป็น

การหารือเน้นความสำคัญของการบริหารหนี้อย่างรอบคอบ การฟื้นฟูความสามารถทางการคลัง และการสนับสนุนประเทศรายได้น้อยที่มีข้อจำกัดในการเข้าถึงแหล่งเงินทุน โดยการช่วยเหลือและการปรับโครงสร้างหนี้ต้องอาศัยความร่วมมือจากเจ้าหนี้และสถาบันการเงินระหว่างประเทศ

อย่างไรก็ตาม การประชุมยังไม่ได้นำเสนอแนวทางใหม่ที่แก้ปัญหาหนี้ของประเทศกำลังพัฒนาได้อย่างครอบคลุมในทันที สำนักข่าว Reuters รายงานหลังการประชุมว่า ประเทศกำลังพัฒนายังคงเผชิญคำถามที่ไม่มีคำตอบชัดเจน ทั้งจากภาระดอกเบี้ย ความไม่แน่นอนทางภูมิรัฐศาสตร์ และความเสี่ยงจากเทคโนโลยี AI

ดังนั้น สิ่งที่ต้องตรวจสอบในระยะต่อไป คือ การสนับสนุนเงินทุนสำหรับประเทศเปราะบางจะเพิ่มขึ้นจริงหรือไม่ การปรับโครงสร้างหนี้มีความคืบหน้าเพียงใด และประเทศที่ได้รับผลกระทบจะมีงบประมาณเหลือสำหรับพัฒนาคุณภาพชีวิตประชาชนมากขึ้นหรือไม่

เร่งลงทุนภาคเอกชน แต่ต้องพิสูจน์ว่าช่วยสร้างงานได้จริง

IMF และธนาคารโลกยังให้ความสำคัญกับการปฏิรูปเศรษฐกิจเพื่อเพิ่มผลิตภาพ ส่งเสริมการแข่งขัน และดึงดูดเงินลงทุนจากภาคเอกชน โดยเฉพาะการลงทุนที่ช่วยสร้างงานและยกระดับความสามารถในการแข่งขันของประเทศกำลังพัฒนา

แนวทางดังกล่าวมีเป้าหมายให้ประเทศต่าง ๆ สามารถสร้างการเติบโตได้อย่างต่อเนื่อง โดยไม่ต้องพึ่งพาการใช้จ่ายภาครัฐเพียงอย่างเดียว ขณะเดียวกัน ธนาคารโลกยังให้ความสำคัญกับการระดมทุนเอกชนเพื่อสนับสนุนโครงการพัฒนาและช่วยให้ประเทศต่าง ๆ รับมือกับการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและเทคโนโลยี

แต่การดึงดูดเงินลงทุนเพียงอย่างเดียวยังไม่เพียงพอ หากไม่สามารถเปลี่ยนเป็นการจ้างงาน รายได้ของประชาชน การถ่ายทอดเทคโนโลยี และการเพิ่มผลิตภาพได้จริง

ตัวชี้วัดที่ควรติดตามจึงได้แก่ มูลค่าการลงทุนที่เกิดขึ้นจริง จำนวนงานที่สร้างเพิ่มขึ้น คุณภาพของงาน รายได้แรงงาน และสัดส่วนการลงทุนที่ไปถึงประเทศหรือกลุ่มประชาชนที่ยังขาดโอกาส

AI โอกาสเพิ่มผลิตภาพ พร้อมความเสี่ยงที่ยังไม่มีคำตอบครบถ้วน

การเติบโตอย่างรวดเร็วของ AI เป็นอีกโจทย์สำคัญของการประชุม เทคโนโลยีดังกล่าวมีโอกาสช่วยเพิ่มผลิตภาพและสนับสนุนการเติบโตทางเศรษฐกิจ แต่ในอีกด้านหนึ่งก็อาจทำให้ความเหลื่อมล้ำระหว่างประเทศและแรงงานเพิ่มขึ้น หากบางประเทศมีเงินทุน โครงสร้างพื้นฐาน และทักษะพร้อมกว่าอีกกลุ่มอย่างมาก

ผู้กำหนดนโยบายจึงต้องเร่งพัฒนาทักษะแรงงาน เตรียมระบบการศึกษาให้สอดคล้องกับความต้องการใหม่ และวางมาตรการรองรับความเสี่ยงด้านตลาดแรงงาน ความมั่นคงทางไซเบอร์ และเสถียรภาพทางการเงิน

อย่างไรก็ตาม การประชุมครั้งนี้ยังไม่ได้ให้คำตอบที่ชัดเจนครบถ้วนว่า ประเทศกำลังพัฒนาควรรับมือกับการเปลี่ยนแปลงจาก AI ในทุกมิติอย่างไร โดย Reuters รายงานว่า แม้ธนาคารโลกจะยังเดินหน้าระดมทุนเอกชนเพื่อสนับสนุนการพัฒนา แต่เวทีครั้งนี้ไม่ได้ประกาศโครงการริเริ่มใหม่ที่แก้โจทย์ดังกล่าวได้อย่างเป็นรูปธรรมในวงกว้าง

สิ่งที่ต้องติดตามต่อจึงไม่ใช่เพียงจำนวนเงินลงทุนด้าน AI แต่รวมถึงการเข้าถึงเทคโนโลยีของธุรกิจขนาดเล็ก การพัฒนาทักษะแรงงาน ผลกระทบต่อการจ้างงาน และการกระจายประโยชน์จากเทคโนโลยีไปยังประเทศรายได้น้อยด้วย

Bangkok Blueprint วางกรอบรับมือภัยหลอกลวงทางการเงินดิจิทัล

สำหรับผลลัพธ์ที่เกี่ยวข้องกับประเทศไทยโดยตรง คือ Bangkok Blueprint ซึ่งเป็นกรอบแนวทางเพื่อส่งเสริมบริการทางการเงินที่ทนทานต่อการฉ้อโกง โดยให้ความสำคัญกับการรับมือภัยหลอกลวงที่อาศัยเทคโนโลยีดิจิทัล และการเพิ่มความร่วมมือระหว่างภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง

ประเด็นนี้มีความสำคัญต่อประเทศไทย เนื่องจากภัยหลอกลวงออนไลน์และอาชญากรรมทางการเงินข้ามพรมแดนส่งผลต่อประชาชน ผู้ประกอบการ และความเชื่อมั่นต่อระบบการเงินดิจิทัล

อย่างไรก็ตาม การมีกรอบแนวทางร่วมยังไม่ใช่หลักประกันว่าความเสียหายจากการหลอกลวงจะลดลงทันที ผลในทางปฏิบัติขึ้นอยู่กับการนำแนวทางไปใช้ในแต่ละประเทศ ทั้งการพัฒนาระบบป้องกัน การแลกเปลี่ยนข้อมูล การประสานงานระหว่างหน่วยงาน และความสามารถในการติดตามเส้นทางเงินที่เกี่ยวข้องกับการกระทำผิด

สำหรับไทย จึงควรติดตามว่าหน่วยงานกำกับดูแล สถาบันการเงิน ผู้ให้บริการชำระเงิน และหน่วยงานบังคับใช้กฎหมายจะนำกรอบดังกล่าวไปกำหนดมาตรการใด มีกรอบเวลาชัดเจนหรือไม่ และสามารถลดจำนวนผู้เสียหายกับมูลค่าความเสียหายได้จริงเพียงใด

ไทยเสนอ Bangkok Dialogue Notes เชื่อมความร่วมมือระหว่างประเทศ

ในฐานะประเทศเจ้าภาพ ไทยได้ประกาศ Bangkok Dialogue Notes เมื่อวันที่ 17 ตุลาคม เพื่อสรุปแนวคิดสำคัญ 5 ประการจากการประชุม และส่งเสริมความร่วมมือระหว่างประเทศท่ามกลางความท้าทายทางเศรษฐกิจโลก

ไทยยังระบุแนวทางยุทธศาสตร์ 4 ด้าน ได้แก่ เศรษฐกิจดิจิทัล การค้าและการลงทุน การเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจสีเขียว และสังคมอายุยืน โดยมีเป้าหมายให้การพัฒนาเกิดขึ้นอย่างมั่นคงและยั่งยืน พร้อมให้ความสำคัญกับประชาชน

ทั้งนี้ Bangkok Dialogue Notes เป็นข้อเสนอและกรอบแนวคิดที่ประเทศไทยประกาศในฐานะเจ้าภาพ ไม่ใช่มติบังคับที่ทุกประเทศต้องนำไปปฏิบัติตามโดยอัตโนมัติ ผลสำเร็จจึงต้องพิจารณาจากความร่วมมือที่เกิดขึ้นจริง โครงการที่ได้รับการสนับสนุน และผลลัพธ์ที่ตรวจสอบได้ในระยะต่อไป

รอตรวจการบ้านอะไรทำได้ อะไรทำไม่ได้

เมื่อพิจารณาภาพรวม การประชุม IMF และธนาคารโลกครั้งนี้มีข้อสรุปในระดับทิศทางนโยบายค่อนข้างชัดเจน ทั้งการสร้างเสถียรภาพทางเศรษฐกิจ การดูแลหนี้และการคลัง การสนับสนุนการลงทุนภาคเอกชน การรับมือ AI และการเพิ่มความร่วมมือด้านความปลอดภัยทางการเงินดิจิทัล

แต่ข้อสรุปเหล่านี้ยังไม่อาจถือเป็นหลักฐานว่าปัญหาดังกล่าวได้รับการแก้ไขแล้ว การประชุมสิ้นสุดลงพร้อมกับโจทย์หลายด้านที่ยังต้องการมาตรการเฉพาะและการลงมือปฏิบัติอย่างต่อเนื่อง

การตรวจสอบผลหลังจากนี้ควรให้ความสำคัญกับอย่างน้อย 5 เรื่อง ได้แก่

เสถียรภาพเศรษฐกิจและการคลัง: ประเทศสมาชิกมีแผนรับมือความเสี่ยงและรักษาพื้นที่ทางการคลังอย่างไร

หนี้และความช่วยเหลือประเทศเปราะบาง: มีเงินทุนหรือมาตรการปรับโครงสร้างหนี้เพิ่มเติมหรือไม่ และเกิดผลเมื่อใด

การลงทุนและการจ้างงาน: เงินลงทุนที่ประกาศสามารถเกิดขึ้นจริงและสร้างงานที่มีคุณภาพได้มากน้อยเพียงใด

AI และความเหลื่อมล้ำ: ประเทศกำลังพัฒนาสามารถเข้าถึงเทคโนโลยีและเตรียมแรงงานได้ทันหรือไม่

Bangkok Blueprint และข้อเสนอของไทย: มีหน่วยงานรับผิดชอบ แผนดำเนินงาน กรอบเวลา และตัวชี้วัดผลสำเร็จที่ชัดเจนหรือไม่

การบันทึกข้อสรุปไว้ตั้งแต่หลังการประชุมจึงมีความสำคัญ เพราะช่วยให้สังคมกลับมาตรวจสอบได้ในอนาคตว่า เรื่องใดได้รับการดำเนินการแล้ว เรื่องใดมีความคืบหน้าเพียงบางส่วน และเรื่องใดยังคงเป็นเพียงคำประกาศหรือเป้าหมายเชิงนโยบาย

ท้ายที่สุด คุณค่าของการประชุมระหว่างประเทศไม่ได้อยู่ที่จำนวนผู้เข้าร่วม หรือจำนวนแถลงการณ์ที่เผยแพร่เท่านั้น แต่อยู่ที่ว่าความร่วมมือเหล่านั้นสามารถเปลี่ยนเป็นมาตรการที่ทำได้จริง ลดความเสี่ยงทางเศรษฐกิจ สร้างโอกาส และทำให้ชีวิตของประชาชนดีขึ้นได้มากน้อยเพียงใด

        ภาพประกอบพื้นหลังจาก : ธนาคารแห่งประเทศไทย - Bank of Thailand